سوره آل عمران كه ايشان را نهى مىكرده منتهى نشده بودند و از ربا خوارى دست بر نداشته بودند ، و بلكه تا اندازه اى هم چنان در بينشان معمول بود ، لذا خداى سبحان در اين سوره نيز براى بار دوم به آنان دستور مىدهد كه از ربا خوارى دست بردارند ، و آنچه از ربا كه در ذمه بدهكاران مانده نگرفته و مطالبه ننمايند از همين جا روشن مىشود كه جمله « * ( فَمَنْ جاءَه مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّه فَانْتَهى فَلَه ما سَلَفَ وَأَمْرُه إِلَى اللَّه ) * . . . » چه معنايى مىدهد ، و تفصيلش خواهد آمد . قبل از آنكه آيه سوره آل عمران نازل شود سوره روم نازل شده بود ، چون سوره روم در مكه نازل شده ، در آنجا مىفرمايد : « وَما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّه ، وَما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ تُرِيدُونَ وَجْه اللَّه فَأُولئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ » « 1 » از اينجا اين معنا روشن مىشود كه مساله ربا خوارى از همان اوائل بعثت رسول خدا و قبل از هجرت عملى منفور بود ، تا آنكه در آيه سوره آل عمران صريحا تحريم و سپس در آيه سوره بقره ( يعنى همين آيات مورد بحث ) در باره آن تشديد شده است ، چون همانطور كه گفتيم از سياق اين آيات كاملا استفاده مىشود كه قبلا در باره آن نهى شده بود ، و نيز روشن مىشود كه آيات مورد بحث بعد از آيات سوره آل عمران نازل شده است . علاوه بر اينكه حرمت ربا بنا به حكايت قرآن كريم در بين يهود معروف بوده ، چون قرآن كريم مىفرمايد : « وَأَخْذِهِمُ الرِّبَوا وَقَدْ نُهُوا عَنْه » « 2 » و نيز آيه اى كه قرآن مجيد از يهوديان ، نقل مىكند كه مىگفتند : « لَيْسَ عَلَيْنا فِي الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ » « 3 » اشاره اى به اين معنا دارد با در نظر گرفتن اينكه قرآن كريم كتاب يهود را تصديق كرده و در مورد ربا نسخ روشنى ننموده ، دلالت دارد بر اينكه ربا در اسلام حرام بوده است . و اين آيات يعنى آيات مورد بحث با آيات قبلش ( كه در باره انفاق است ) بىارتباط نيست ، هم چنان كه از جمله * ( « يَمْحَقُ اللَّه الرِّبا وَيُرْبِي الصَّدَقاتِ » ) * و جمله * ( « وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ » ) * كه در ضمن اين آيات آمده ، اين ارتباط فهميده مىشود هم چنان كه در سوره روم و آل عمران نيز مساله ربا مقارن با مساله انفاق و صدقه واقع شده است بعلاوه دقت در آيات نيز اين ارتباط را تاييد مىكند زيرا ربا خوارى درست ضد و مقابل انفاق و صدقه است ، چون ربا خوار ،

--> ( 1 ) سوره روم آيه 39 ( 2 ) و به جهت ربا خوردنشان با اينكه از آن نهى شده بودند . . . عذاب دردناكى برايشان مهيا ساختيم . « سوره نساء آيه 161 » ( 3 ) يعنى يهوديان مىگفتند : خوردن مال غير اهل تورات بر ما گناهى ندارد « سوره آل عمران آيه 75 » و اين كلام اشاره دارد به اينكه آنان در بين خودشان ، حق يكديگر را ضايع نكرده و هيچكدام مال ديگرى را به ناحق نمىگرفت پس ربا هم كه گرفتن اموال ديگران به ناحق است . در ميانشان نبوده .